Ilayda
New member
Saftirik Ne Demek? Argo Kelimenin Perde Arkası
Geçen gün bir arkadaş grubunda biri, gayet ciddi bir yüz ifadesiyle “Ben saftirik miyim?” diye sordu. Ortam üç saniyeliğine sessiz kaldı. Çünkü kimse “Evet” demek istemiyor, “Hayır” derse de az önce yaşanan olayı inkâr etmiş olacak. Sonunda içimizden biri diplomatik bir çözüm buldu:
“Sen saftirik değilsin, insanlara gereğinden fazla kredi açıyorsun.”
İşte Türkçenin güzelliği burada başlıyor. Tek bir kelimeyle hem hafifçe takılabiliyor, hem birini eleştirebiliyor, hem de aslında “Bu insan kötü düşünmüyor, sadece biraz fazla inanıyor” mesajı verebiliyoruz.
Peki saftirik ne demek?
Türk Dil Kurumu kaynaklı sözlük kayıtlarında “saftirik”; argo bir sıfat olarak “saf, budala, acemi, saftaron, saftorik” anlamlarında veriliyor. Yani kelime, bir kişinin kolay kandırılabileceğini, deneyimsiz veya fazla saf davranabildiğini anlatmak için kullanılabiliyor.
Ancak günlük konuşmada iş biraz daha renkli. Çünkü “saftirik” kelimesinin gerçek anlamını belirleyen yalnızca sözlük değil, söyleniş biçimi, ilişki ve bağlam. Aynı kelime bir arkadaş arasında şakalaşma olabilirken, yabancı birine söylendiğinde küçümseyici bir hakarete dönüşebilir.
Kısacası “saftirik” bazen “tatlı saf”, bazen “kolay kandırılan”, bazen de dümdüz “budala” anlamına yaklaşabilir.
Ve evet, aradaki fark bazen tek bir kaş kaldırma hareketidir.
Saftirik Kelimesi Tam Olarak Kime Denir?
Bir düşünün.
Bir arkadaşınız size internette gördüğü inanılmaz bir kampanyayı anlatıyor:
“Abi, 20 bin liralık telefonu 1.500 liraya veriyorlar.”
Siz:
“Link sahte olabilir.”
Arkadaşınız:
“Yok ya, yorumlarda herkes almış.”
Siz:
“Yorumların hepsi aynı gün açılmış hesaplardan.”
Arkadaşınız:
“Olabilir ama adam çok güvenilir duruyor.”
İşte burada arkadaşınızın davranışına gülerek “Saftiriksin kardeşim” denebilir.
Fakat “saftirik” demek her zaman zekâ eksikliği anlamına gelmez. Bir insan son derece zeki, eğitimli ve başarılı olabilir; buna rağmen sosyal ilişkilerde fazla güvenen biri olabilir.
Hatta bazen yüksek zekâ ile saftiriklik aynı kişide bulunabilir.
Matematik profesörü olup internet dolandırıcılığına yakalanabilirsiniz.
Mühendis olup ikinci el araçta kilometre düşürülmüş olduğunu anlamayabilirsiniz.
Başarılı bir iş insanı olup “Abi senin için özel fiyat yaptım” cümlesine her seferinde inanabilirsiniz.
Çünkü insan davranışları tek bir “zekâ” düğmesiyle çalışmıyor.
Saftiriklik çoğu zaman bilgi eksikliğinden çok güven biçimiyle ilgilidir.
Argo Olarak Kullanıldığında Ton Neden Önemli?
“Saftirik” kelimesinin ilginç tarafı, sertlik derecesinin sabit olmamasıdır.
Örneğin:
“Ya sen de ne saftiriksin, adam seni kandırmış!”
Burada hafif bir azarlama vardır.
“Benim saftirik arkadaşım yine herkese yardım etmeye çalışıyor.”
Burada ise kelime neredeyse sevgi sözcüğüne dönüşebilir.
Ama:
“Sen tam bir saftiriksin.”
dediğinizde iş değişebilir. Özellikle konuştuğunuz kişiyle yakın değilseniz, bu ifade doğrudan küçümseyici algılanabilir.
Bu nedenle argo kelimelerde sözlük anlamından çok sosyal mesafe önemlidir.
Çocukluk arkadaşınıza “Saftirik” demeniz ile iş görüşmesinde karşınızdaki kişiye söylemeniz arasında küçük bir fark yoktur. Arada kariyer planınızı etkileyebilecek kadar büyük bir fark vardır.
Kısacası kelime aynı kelime, ortam başka ortam.
“Saftirik” ile “Saf” Aynı Şey mi?
Tam olarak değil.
“Saf” kelimesi tek başına her zaman hakaret değildir. Bir kişinin temiz niyetli, art niyetsiz veya deneyimsiz olduğunu anlatabilir.
“Saftirik” ise argo niteliği nedeniyle daha alaycı ve küçümseyici bir renk taşır. TDK kaynaklı sözlük aktarımında da kelime açık biçimde “argo” olarak sınıflandırılır.
Üstelik “saftirik” kelimesi “saftorik” biçimiyle de karşımıza çıkar. “Saftorik” sözlüklerde “saftirik” olarak açıklanır ve edebî kullanımda da örnekleri bulunur.
Yani “saf” daha nötr bir kelime olabilirken, “saftirik” konuşmanın içine biraz mizah, biraz küçümseme ve biraz da “Abi sen bunu nasıl fark etmedin?” enerjisi katar.
Erkekler Daha Çözüm Odaklı, Kadınlar Daha Empatik mi? İşte Burada Fren Yapmak Gerekiyor
Bu konuda internette sık sık şöyle genellemeler yapılır:
“Erkek direkt çözüm üretir.”
“Kadın önce duyguyu anlamaya çalışır.”
Bunlar kulağa düzenli bir dünya modeli gibi geliyor ama gerçek hayat Excel tablosu değil.
Bir erkeğin arkadaşına:
“Tamam, seni dolandırmışlar. Bankayı ara, kartı kapat, şifreleri değiştir.”
demesi mümkün.
Başka bir erkek ise:
“Abi sen niye böyle hissediyorsun, anlat bakalım.”
diyebilir.
Aynı şekilde bir kadın:
“Üzülme, önce şu üç adımı yapalım.”
diyebilirken başka bir kadın:
“Bunun seni ne kadar kötü hissettirdiğini anlıyorum.”
diyebilir.
Dolayısıyla mesele kadın-erkek ayrımından çok kişilik, deneyim, eğitim, kültür ve ilişki biçimi ile ilgilidir.
Yine de forum kültüründe sık karşılaşılan bir durumu mizahi biçimde anlatabiliriz.
Mesela dört kişilik bir arkadaş grubunda Mehmet dolandırıldığını anlatıyor.
Mehmet:
“Adam bana yatırım tavsiyesi verdi, ben de 50 bin gönderdim.”
Ali:
“Dekont var mı? Bankayı ara.”
Zeynep:
“Önce iyi misin? Kendini suçlama, insanlar bunun için profesyonel yöntemler kullanıyor.”
Elif:
“Bir dakika, adam sana tam olarak ne söyledi?”
Burada erkek karakterlerden biri çözüm odaklı, kadın karakterlerden biri empatik olabilir. Ama rollerin değişmesi de gayet mümkün.
Zaten asıl komik olan da bu.
Çünkü gerçek hayatta bazen en stratejik kişi duygusal davranıyor, en empatik kişi ise “Tamam, şimdi plan yapıyoruz” diyerek masaya kâğıt kalem koyuyor.
İnsanları cinsiyet kategorilerine sıkıştırmak yerine karakter çeşitliliğini görmek çok daha gerçekçi.
Saftirik Olmak Her Zaman Kötü Bir Şey mi?
Burada işin düşündürücü kısmına geliyoruz.
Bir insanın herkese güvenmesi elbette ciddi sorunlara yol açabilir. Fakat kimseye güvenmemek de sağlıklı bir hayat reçetesi değil.
Düşünün:
Bir arkadaşınız sizden borç istiyor.
Siz hemen veriyorsunuz.
Arkadaşınız parayı zamanında ödüyor.
Bir başka arkadaşınız ise aynı durumda:
“Hayır, artık kimseye güvenmiyorum.”
diyor.
Hangisi daha akıllı?
Cevap sandığımız kadar kolay değil.
Geçen gün bir arkadaş grubunda biri, gayet ciddi bir yüz ifadesiyle “Ben saftirik miyim?” diye sordu. Ortam üç saniyeliğine sessiz kaldı. Çünkü kimse “Evet” demek istemiyor, “Hayır” derse de az önce yaşanan olayı inkâr etmiş olacak. Sonunda içimizden biri diplomatik bir çözüm buldu:
“Sen saftirik değilsin, insanlara gereğinden fazla kredi açıyorsun.”
İşte Türkçenin güzelliği burada başlıyor. Tek bir kelimeyle hem hafifçe takılabiliyor, hem birini eleştirebiliyor, hem de aslında “Bu insan kötü düşünmüyor, sadece biraz fazla inanıyor” mesajı verebiliyoruz.
Peki saftirik ne demek?
Türk Dil Kurumu kaynaklı sözlük kayıtlarında “saftirik”; argo bir sıfat olarak “saf, budala, acemi, saftaron, saftorik” anlamlarında veriliyor. Yani kelime, bir kişinin kolay kandırılabileceğini, deneyimsiz veya fazla saf davranabildiğini anlatmak için kullanılabiliyor.
Ancak günlük konuşmada iş biraz daha renkli. Çünkü “saftirik” kelimesinin gerçek anlamını belirleyen yalnızca sözlük değil, söyleniş biçimi, ilişki ve bağlam. Aynı kelime bir arkadaş arasında şakalaşma olabilirken, yabancı birine söylendiğinde küçümseyici bir hakarete dönüşebilir.
Kısacası “saftirik” bazen “tatlı saf”, bazen “kolay kandırılan”, bazen de dümdüz “budala” anlamına yaklaşabilir.
Ve evet, aradaki fark bazen tek bir kaş kaldırma hareketidir.
Saftirik Kelimesi Tam Olarak Kime Denir?
Bir düşünün.
Bir arkadaşınız size internette gördüğü inanılmaz bir kampanyayı anlatıyor:
“Abi, 20 bin liralık telefonu 1.500 liraya veriyorlar.”
Siz:
“Link sahte olabilir.”
Arkadaşınız:
“Yok ya, yorumlarda herkes almış.”
Siz:
“Yorumların hepsi aynı gün açılmış hesaplardan.”
Arkadaşınız:
“Olabilir ama adam çok güvenilir duruyor.”
İşte burada arkadaşınızın davranışına gülerek “Saftiriksin kardeşim” denebilir.
Fakat “saftirik” demek her zaman zekâ eksikliği anlamına gelmez. Bir insan son derece zeki, eğitimli ve başarılı olabilir; buna rağmen sosyal ilişkilerde fazla güvenen biri olabilir.
Hatta bazen yüksek zekâ ile saftiriklik aynı kişide bulunabilir.
Matematik profesörü olup internet dolandırıcılığına yakalanabilirsiniz.
Mühendis olup ikinci el araçta kilometre düşürülmüş olduğunu anlamayabilirsiniz.
Başarılı bir iş insanı olup “Abi senin için özel fiyat yaptım” cümlesine her seferinde inanabilirsiniz.
Çünkü insan davranışları tek bir “zekâ” düğmesiyle çalışmıyor.
Saftiriklik çoğu zaman bilgi eksikliğinden çok güven biçimiyle ilgilidir.
Argo Olarak Kullanıldığında Ton Neden Önemli?
“Saftirik” kelimesinin ilginç tarafı, sertlik derecesinin sabit olmamasıdır.
Örneğin:
“Ya sen de ne saftiriksin, adam seni kandırmış!”
Burada hafif bir azarlama vardır.
“Benim saftirik arkadaşım yine herkese yardım etmeye çalışıyor.”
Burada ise kelime neredeyse sevgi sözcüğüne dönüşebilir.
Ama:
“Sen tam bir saftiriksin.”
dediğinizde iş değişebilir. Özellikle konuştuğunuz kişiyle yakın değilseniz, bu ifade doğrudan küçümseyici algılanabilir.
Bu nedenle argo kelimelerde sözlük anlamından çok sosyal mesafe önemlidir.
Çocukluk arkadaşınıza “Saftirik” demeniz ile iş görüşmesinde karşınızdaki kişiye söylemeniz arasında küçük bir fark yoktur. Arada kariyer planınızı etkileyebilecek kadar büyük bir fark vardır.
Kısacası kelime aynı kelime, ortam başka ortam.
“Saftirik” ile “Saf” Aynı Şey mi?
Tam olarak değil.
“Saf” kelimesi tek başına her zaman hakaret değildir. Bir kişinin temiz niyetli, art niyetsiz veya deneyimsiz olduğunu anlatabilir.
“Saftirik” ise argo niteliği nedeniyle daha alaycı ve küçümseyici bir renk taşır. TDK kaynaklı sözlük aktarımında da kelime açık biçimde “argo” olarak sınıflandırılır.
Üstelik “saftirik” kelimesi “saftorik” biçimiyle de karşımıza çıkar. “Saftorik” sözlüklerde “saftirik” olarak açıklanır ve edebî kullanımda da örnekleri bulunur.
Yani “saf” daha nötr bir kelime olabilirken, “saftirik” konuşmanın içine biraz mizah, biraz küçümseme ve biraz da “Abi sen bunu nasıl fark etmedin?” enerjisi katar.
Erkekler Daha Çözüm Odaklı, Kadınlar Daha Empatik mi? İşte Burada Fren Yapmak Gerekiyor
Bu konuda internette sık sık şöyle genellemeler yapılır:
“Erkek direkt çözüm üretir.”
“Kadın önce duyguyu anlamaya çalışır.”
Bunlar kulağa düzenli bir dünya modeli gibi geliyor ama gerçek hayat Excel tablosu değil.
Bir erkeğin arkadaşına:
“Tamam, seni dolandırmışlar. Bankayı ara, kartı kapat, şifreleri değiştir.”
demesi mümkün.
Başka bir erkek ise:
“Abi sen niye böyle hissediyorsun, anlat bakalım.”
diyebilir.
Aynı şekilde bir kadın:
“Üzülme, önce şu üç adımı yapalım.”
diyebilirken başka bir kadın:
“Bunun seni ne kadar kötü hissettirdiğini anlıyorum.”
diyebilir.
Dolayısıyla mesele kadın-erkek ayrımından çok kişilik, deneyim, eğitim, kültür ve ilişki biçimi ile ilgilidir.
Yine de forum kültüründe sık karşılaşılan bir durumu mizahi biçimde anlatabiliriz.
Mesela dört kişilik bir arkadaş grubunda Mehmet dolandırıldığını anlatıyor.
Mehmet:
“Adam bana yatırım tavsiyesi verdi, ben de 50 bin gönderdim.”
Ali:
“Dekont var mı? Bankayı ara.”
Zeynep:
“Önce iyi misin? Kendini suçlama, insanlar bunun için profesyonel yöntemler kullanıyor.”
Elif:
“Bir dakika, adam sana tam olarak ne söyledi?”
Burada erkek karakterlerden biri çözüm odaklı, kadın karakterlerden biri empatik olabilir. Ama rollerin değişmesi de gayet mümkün.
Zaten asıl komik olan da bu.
Çünkü gerçek hayatta bazen en stratejik kişi duygusal davranıyor, en empatik kişi ise “Tamam, şimdi plan yapıyoruz” diyerek masaya kâğıt kalem koyuyor.
İnsanları cinsiyet kategorilerine sıkıştırmak yerine karakter çeşitliliğini görmek çok daha gerçekçi.
Saftirik Olmak Her Zaman Kötü Bir Şey mi?
Burada işin düşündürücü kısmına geliyoruz.
Bir insanın herkese güvenmesi elbette ciddi sorunlara yol açabilir. Fakat kimseye güvenmemek de sağlıklı bir hayat reçetesi değil.
Düşünün:
Bir arkadaşınız sizden borç istiyor.
Siz hemen veriyorsunuz.
Arkadaşınız parayı zamanında ödüyor.
Bir başka arkadaşınız ise aynı durumda:
“Hayır, artık kimseye güvenmiyorum.”
diyor.
Hangisi daha akıllı?
Cevap sandığımız kadar kolay değil.