Ilayda
New member
Rossini Hangi Dönemde Yaşadı? Klasik Müzikten Romantizme Geçişin Ortasındaki Besteci
Gioachino Rossini’nin adını ilk kez Sevil Berberi üzerinden duyan biri için şu soru oldukça doğal: Rossini tam olarak hangi dönemin bestecisiydi? Klasik dönem mi, romantik dönem mi? Mozart’tan sonra, Verdi’den önce yaşayan bu besteciyi tek bir müzik döneminin içine yerleştirmek aslında sandığımız kadar kolay değil.
Rossini, 1792-1868 yılları arasında yaşadı. Yani doğumu Wolfgang Amadeus Mozart’ın ölümünden yalnızca bir yıl sonra gerçekleşti; ölümü ise Giuseppe Verdi ve Richard Wagner gibi romantik dönemin büyük isimlerinin etkin olduğu bir çağda geldi. Bu nedenle Rossini, müzik tarihindeki en ilginç geçiş noktalarından birini temsil eder. Opéra national de Paris+1
Bana göre Rossini’yi anlamanın en doğru yolu, onu yalnızca “romantik dönem bestecisi” ya da “klasik dönemden sonra gelen İtalyan besteci” diye etiketlemek yerine, 18. yüzyılın klasik opera anlayışından 19. yüzyılın romantik ve görkemli opera dünyasına geçişi sağlayan isimlerden biri olarak değerlendirmek.
Rossini’nin Yaşadığı Dönem: 1792-1868
Rossini, 29 Şubat 1792’de İtalya’nın Pesaro kentinde doğdu. 13 Kasım 1868’de Paris yakınlarındaki Passy’de hayatını kaybetti. Paris Operası’nın biyografik kaydına göre müzisyen bir aileden geliyordu; babası korno çalıyor, annesi ise şarkıcı olarak sahne alıyordu. Opéra national de Paris
Buradaki tarihler bize önemli bir şey söylüyor.
Rossini doğduğunda Avrupa, Mozart’ın klasik üslubundan henüz tamamen uzaklaşmış değildi. Fakat Rossini’nin yetişkinlik dönemine gelindiğinde Napolyon Savaşları, Fransız Devrimi’nin sonuçları ve Avrupa’daki siyasi değişimler toplumun sanat anlayışını da dönüştürmüştü.
Rossini’nin ilk operası La cambiale di matrimonio, 1810 yılında, yani besteci henüz 18 yaşındayken sahnelendi. Paris Operası’nın verdiği bilgiye göre 20 yaşına geldiğinde üç operası sahnelenmiş, 21 yaşında ise bu sayı 10’a ulaşmıştı. Opéra national de Paris
Bu rakamlar gerçekten dikkat çekici.
Bugünün dünyasında 18-21 yaş arasında kariyerinin başlangıcındaki bir sanatçının birkaç önemli eser üretmesi bile ciddi bir başarı sayılabilir. Rossini ise 20'li yaşlarının başında İtalyan opera piyasasında yoğun biçimde eser veren profesyonel bir besteciydi.
Klasik Dönem mi, Romantik Dönem mi?
İşte tartışmanın en ilginç kısmı burada.
Müzik tarihinde klasik dönem genellikle yaklaşık 1750-1820, romantik dönem ise kabaca 19. yüzyılın başlarından 20. yüzyılın başlarına uzanan geniş bir dönem olarak ele alınır. Bu tarihler kesin sınırlar değildir. Sanat akımları bir takvim yaprağı çevrilir çevrilmez değişmez.
Rossini tam da bu geçişin içerisinde doğdu ve eser verdi.
Örneğin Mozart 1756-1791 arasında yaşadı. Beethoven 1770-1827 arasında yaşadı. Rossini ise 1792-1868 arasında yaşadı. Dolayısıyla Rossini'nin hayatı Beethoven'ın yaşamının son dönemleriyle ve romantik müziğin yükselişiyle kesişti.
Bu açıdan Rossini'nin müziğinde klasik dönemin biçimsel düzeni, melodik açıklığı ve vokal denge anlayışı ile 19. yüzyılın daha dramatik, teatral ve gösterişli opera anlayışının birlikte görülmesi şaşırtıcı değildir.
Başka bir ifadeyle Rossini, müzik tarihinde bir “köprü” gibi düşünülebilir.
1816: Sevil Berberi ve Büyük Çıkış
Rossini denildiğinde çoğu kişinin aklına ilk olarak Il barbiere di Siviglia, yani Sevil Berberi gelir.
Eser 1816 yılında Roma’daki Teatro Argentina’da ilk kez sahnelendi. İlginç olan şu ki ilk gösterim büyük bir başarısızlıkla sonuçlandı. Paris Operası'nın kronolojisine göre Rossini, ilk gösterimin ardından seyircilerin tepkisinden kaçınmak için tiyatronun sahne kapısından ayrılmıştı. Ancak ikinci gösterimde yapılan bazı değişikliklerin ardından eser başarıya ulaştı ve bu başarı kalıcı oldu. Opéra national de Paris
Bu olay, sanat eserlerinin ilk tepkilerle değerlendirilmesinin ne kadar yanıltıcı olabileceğini gösteren güzel bir gerçek hayat örneği.
Bugün Sevil Berberi opera repertuvarının en tanınan komik operalarından biri. Fakat ilk gecesinde seyircinin tepkisi bunun tam tersiydi.
Bence burada forum açısından güzel bir tartışma noktası var: Bir eserin değerini ilk izleyicinin tepkisi mi belirlemeli, yoksa zaman içinde farklı kuşakların ona verdiği karşılık mı?
Rossini örneğinde ikinci seçenek daha açıklayıcı görünüyor.
Rossini'nin Üretim Hızı Neden Bu Kadar Önemli?
Rossini'nin kariyerindeki rakamlar, dönemini anlamamız açısından belki de en çarpıcı verilerden biri.
Metropolitan Opera'nın eğitim materyallerine göre Rossini, 1829'da Guillaume Tell ile opera besteciliğini bıraktığında 19 yıllık bir dönem içerisinde 39 sahne eseri ortaya koymuştu. Metropolitan Opera
Basit bir hesap yaptığımızda:
39 eser ÷ 19 yıl ≈ yılda 2,05 eser.
Elbette her eser aynı uzunlukta veya aynı üretim yükünde değildi; bu nedenle bu rakamı “her yıl tam iki opera besteledi” şeklinde yorumlamak doğru olmaz. Ancak yine de üretim temposunun olağanüstü olduğunu açıkça gösteriyor.
Daha da çarpıcı bir veri var. Metropolitan Opera'nın başka bir eğitim kaynağına göre Rossini 1824 yılında, 32 yaşındayken 34 opera bestelemişti. Metropolitan Opera
Bu durum bize 19. yüzyıl opera dünyasının bugünkü müzik endüstrisinden ne kadar farklı olduğunu düşündürüyor. Opera yalnızca bestecinin kişisel sanat eseri değildi; tiyatroların, şarkıcıların, libretto yazarlarının, orkestra müzisyenlerinin ve seyircinin birlikte oluşturduğu büyük bir üretim sistemiydi.
Erkeklerin ve Kadınların Bakış Açısını Ayrıştırmadan Konuya Bakmak
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken bir nokta var: “Erkekler operaya böyle bakar, kadınlar şöyle bakar” şeklinde kesin genellemeler yapmak tarihsel gerçekleri açıklamaz.
Buna rağmen farklı izleyici önceliklerini tartışmak mümkündür.
Örneğin bazı erkek dinleyiciler Rossini'nin eserlerinde tempo, teknik zorluk, virtüözite, orkestrasyon ve sahne üzerindeki performans başarısı gibi sonuç odaklı unsurlara özellikle dikkat edebilir. Bir tenorun veya koloratur sopranonun teknik kapasitesini sergilemesi, Rossini operalarının neden hâlâ şarkıcılar açısından önemli olduğunu anlamaya yardımcı olur.
Öte yandan bazı kadın dinleyiciler eserlere karakter ilişkileri, aşk, toplumsal konum, özgürlük, aile baskısı ve karakterlerin duygusal çatışmaları üzerinden yaklaşabilir.
Fakat bunun cinsiyetlere bölünmüş kesin bir kural olmadığını vurgulamak önemli. Aynı kadın bir Rossini aryasının teknik zorluğuna hayran olabilir; aynı şekilde bir erkek karakterlerin duygusal çatışmalarını eserin merkezine koyabilir.
Dolayısıyla cinsiyet üzerinden kesin sonuç çıkarmak yerine, pratik/teknik ve sosyal/duygusal okuma biçimlerinin her dinleyicide farklı oranlarda bulunabileceğini söylemek daha sağlıklı.
Üstelik Rossini'nin operaları zaten bu iki tarafı bir araya getiriyor. Sevil Berberi'nde müzikal virtüözite kadar Rosina'nın kendi iradesini kullanması, Figaro'nun sosyal zekâsı ve karakterler arasındaki güç ilişkileri de önem taşıyor.
La Cenerentola: Masalın Ötesindeki Sosyal Boyut
Rossini'nin 1817 tarihli La Cenerentola operası da bu açıdan ilginçtir. Eser, Külkedisi anlatısından hareket eder ve Roma'daki Teatro Valle'de sahnelenmiştir. Opéra national de Paris
Ancak Rossini'nin versiyonu yalnızca “iyi kalpli kız sonunda prensle evleniyor” biçiminde okunabilecek basit bir masal değildir.
Angelina'nın sosyal konumu, aile içerisindeki değeri ve sonunda değişen statüsü, esere sosyal bir katman kazandırır. Burada müzikoloji ile sosyal tarih birbirine bağlanabilir: Bir toplumda kadınların, ailelerin ve evlilik ilişkilerinin nasıl temsil edildiğini anlamak için yalnızca tarih kitaplarına değil, dönemin tiyatro eserlerine de bakabiliriz.
Gioachino Rossini’nin adını ilk kez Sevil Berberi üzerinden duyan biri için şu soru oldukça doğal: Rossini tam olarak hangi dönemin bestecisiydi? Klasik dönem mi, romantik dönem mi? Mozart’tan sonra, Verdi’den önce yaşayan bu besteciyi tek bir müzik döneminin içine yerleştirmek aslında sandığımız kadar kolay değil.
Rossini, 1792-1868 yılları arasında yaşadı. Yani doğumu Wolfgang Amadeus Mozart’ın ölümünden yalnızca bir yıl sonra gerçekleşti; ölümü ise Giuseppe Verdi ve Richard Wagner gibi romantik dönemin büyük isimlerinin etkin olduğu bir çağda geldi. Bu nedenle Rossini, müzik tarihindeki en ilginç geçiş noktalarından birini temsil eder. Opéra national de Paris+1
Bana göre Rossini’yi anlamanın en doğru yolu, onu yalnızca “romantik dönem bestecisi” ya da “klasik dönemden sonra gelen İtalyan besteci” diye etiketlemek yerine, 18. yüzyılın klasik opera anlayışından 19. yüzyılın romantik ve görkemli opera dünyasına geçişi sağlayan isimlerden biri olarak değerlendirmek.
Rossini’nin Yaşadığı Dönem: 1792-1868
Rossini, 29 Şubat 1792’de İtalya’nın Pesaro kentinde doğdu. 13 Kasım 1868’de Paris yakınlarındaki Passy’de hayatını kaybetti. Paris Operası’nın biyografik kaydına göre müzisyen bir aileden geliyordu; babası korno çalıyor, annesi ise şarkıcı olarak sahne alıyordu. Opéra national de Paris
Buradaki tarihler bize önemli bir şey söylüyor.
Rossini doğduğunda Avrupa, Mozart’ın klasik üslubundan henüz tamamen uzaklaşmış değildi. Fakat Rossini’nin yetişkinlik dönemine gelindiğinde Napolyon Savaşları, Fransız Devrimi’nin sonuçları ve Avrupa’daki siyasi değişimler toplumun sanat anlayışını da dönüştürmüştü.
Rossini’nin ilk operası La cambiale di matrimonio, 1810 yılında, yani besteci henüz 18 yaşındayken sahnelendi. Paris Operası’nın verdiği bilgiye göre 20 yaşına geldiğinde üç operası sahnelenmiş, 21 yaşında ise bu sayı 10’a ulaşmıştı. Opéra national de Paris
Bu rakamlar gerçekten dikkat çekici.
Bugünün dünyasında 18-21 yaş arasında kariyerinin başlangıcındaki bir sanatçının birkaç önemli eser üretmesi bile ciddi bir başarı sayılabilir. Rossini ise 20'li yaşlarının başında İtalyan opera piyasasında yoğun biçimde eser veren profesyonel bir besteciydi.
Klasik Dönem mi, Romantik Dönem mi?
İşte tartışmanın en ilginç kısmı burada.
Müzik tarihinde klasik dönem genellikle yaklaşık 1750-1820, romantik dönem ise kabaca 19. yüzyılın başlarından 20. yüzyılın başlarına uzanan geniş bir dönem olarak ele alınır. Bu tarihler kesin sınırlar değildir. Sanat akımları bir takvim yaprağı çevrilir çevrilmez değişmez.
Rossini tam da bu geçişin içerisinde doğdu ve eser verdi.
Örneğin Mozart 1756-1791 arasında yaşadı. Beethoven 1770-1827 arasında yaşadı. Rossini ise 1792-1868 arasında yaşadı. Dolayısıyla Rossini'nin hayatı Beethoven'ın yaşamının son dönemleriyle ve romantik müziğin yükselişiyle kesişti.
Bu açıdan Rossini'nin müziğinde klasik dönemin biçimsel düzeni, melodik açıklığı ve vokal denge anlayışı ile 19. yüzyılın daha dramatik, teatral ve gösterişli opera anlayışının birlikte görülmesi şaşırtıcı değildir.
Başka bir ifadeyle Rossini, müzik tarihinde bir “köprü” gibi düşünülebilir.
1816: Sevil Berberi ve Büyük Çıkış
Rossini denildiğinde çoğu kişinin aklına ilk olarak Il barbiere di Siviglia, yani Sevil Berberi gelir.
Eser 1816 yılında Roma’daki Teatro Argentina’da ilk kez sahnelendi. İlginç olan şu ki ilk gösterim büyük bir başarısızlıkla sonuçlandı. Paris Operası'nın kronolojisine göre Rossini, ilk gösterimin ardından seyircilerin tepkisinden kaçınmak için tiyatronun sahne kapısından ayrılmıştı. Ancak ikinci gösterimde yapılan bazı değişikliklerin ardından eser başarıya ulaştı ve bu başarı kalıcı oldu. Opéra national de Paris
Bu olay, sanat eserlerinin ilk tepkilerle değerlendirilmesinin ne kadar yanıltıcı olabileceğini gösteren güzel bir gerçek hayat örneği.
Bugün Sevil Berberi opera repertuvarının en tanınan komik operalarından biri. Fakat ilk gecesinde seyircinin tepkisi bunun tam tersiydi.
Bence burada forum açısından güzel bir tartışma noktası var: Bir eserin değerini ilk izleyicinin tepkisi mi belirlemeli, yoksa zaman içinde farklı kuşakların ona verdiği karşılık mı?
Rossini örneğinde ikinci seçenek daha açıklayıcı görünüyor.
Rossini'nin Üretim Hızı Neden Bu Kadar Önemli?
Rossini'nin kariyerindeki rakamlar, dönemini anlamamız açısından belki de en çarpıcı verilerden biri.
Metropolitan Opera'nın eğitim materyallerine göre Rossini, 1829'da Guillaume Tell ile opera besteciliğini bıraktığında 19 yıllık bir dönem içerisinde 39 sahne eseri ortaya koymuştu. Metropolitan Opera
Basit bir hesap yaptığımızda:
39 eser ÷ 19 yıl ≈ yılda 2,05 eser.
Elbette her eser aynı uzunlukta veya aynı üretim yükünde değildi; bu nedenle bu rakamı “her yıl tam iki opera besteledi” şeklinde yorumlamak doğru olmaz. Ancak yine de üretim temposunun olağanüstü olduğunu açıkça gösteriyor.
Daha da çarpıcı bir veri var. Metropolitan Opera'nın başka bir eğitim kaynağına göre Rossini 1824 yılında, 32 yaşındayken 34 opera bestelemişti. Metropolitan Opera
Bu durum bize 19. yüzyıl opera dünyasının bugünkü müzik endüstrisinden ne kadar farklı olduğunu düşündürüyor. Opera yalnızca bestecinin kişisel sanat eseri değildi; tiyatroların, şarkıcıların, libretto yazarlarının, orkestra müzisyenlerinin ve seyircinin birlikte oluşturduğu büyük bir üretim sistemiydi.
Erkeklerin ve Kadınların Bakış Açısını Ayrıştırmadan Konuya Bakmak
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken bir nokta var: “Erkekler operaya böyle bakar, kadınlar şöyle bakar” şeklinde kesin genellemeler yapmak tarihsel gerçekleri açıklamaz.
Buna rağmen farklı izleyici önceliklerini tartışmak mümkündür.
Örneğin bazı erkek dinleyiciler Rossini'nin eserlerinde tempo, teknik zorluk, virtüözite, orkestrasyon ve sahne üzerindeki performans başarısı gibi sonuç odaklı unsurlara özellikle dikkat edebilir. Bir tenorun veya koloratur sopranonun teknik kapasitesini sergilemesi, Rossini operalarının neden hâlâ şarkıcılar açısından önemli olduğunu anlamaya yardımcı olur.
Öte yandan bazı kadın dinleyiciler eserlere karakter ilişkileri, aşk, toplumsal konum, özgürlük, aile baskısı ve karakterlerin duygusal çatışmaları üzerinden yaklaşabilir.
Fakat bunun cinsiyetlere bölünmüş kesin bir kural olmadığını vurgulamak önemli. Aynı kadın bir Rossini aryasının teknik zorluğuna hayran olabilir; aynı şekilde bir erkek karakterlerin duygusal çatışmalarını eserin merkezine koyabilir.
Dolayısıyla cinsiyet üzerinden kesin sonuç çıkarmak yerine, pratik/teknik ve sosyal/duygusal okuma biçimlerinin her dinleyicide farklı oranlarda bulunabileceğini söylemek daha sağlıklı.
Üstelik Rossini'nin operaları zaten bu iki tarafı bir araya getiriyor. Sevil Berberi'nde müzikal virtüözite kadar Rosina'nın kendi iradesini kullanması, Figaro'nun sosyal zekâsı ve karakterler arasındaki güç ilişkileri de önem taşıyor.
La Cenerentola: Masalın Ötesindeki Sosyal Boyut
Rossini'nin 1817 tarihli La Cenerentola operası da bu açıdan ilginçtir. Eser, Külkedisi anlatısından hareket eder ve Roma'daki Teatro Valle'de sahnelenmiştir. Opéra national de Paris
Ancak Rossini'nin versiyonu yalnızca “iyi kalpli kız sonunda prensle evleniyor” biçiminde okunabilecek basit bir masal değildir.
Angelina'nın sosyal konumu, aile içerisindeki değeri ve sonunda değişen statüsü, esere sosyal bir katman kazandırır. Burada müzikoloji ile sosyal tarih birbirine bağlanabilir: Bir toplumda kadınların, ailelerin ve evlilik ilişkilerinin nasıl temsil edildiğini anlamak için yalnızca tarih kitaplarına değil, dönemin tiyatro eserlerine de bakabiliriz.